18.5.2018


τουρισμός: κρυμμένες αλήθειες


Η αντιμετώπιση του τουριστικού τομέα έχει υποστεί τις τελευταίες δεκαετίες οβιδιακές μεταβολές. Από το απαξιωτικό "γκαρσόνια των ευρωπαίων" της δεκαετίας του ΄80 φτάσαμε στο αποθεωτικό "βαριά βιομηχανία του τουρισμού" σήμερα. Η πραγματικότητα όμως χαρακτηρίζεται από κρυμμένες στους πολλούς αλήθειες που αν φωτιστούν θα οφελήσουν την συνολική οικονομική δραστηριότητα.


Είναι γεγονός πλέον ότι η απαξιωτική αντιμετώπιση του τουριστικού κλάδου παλαιότερα χρόνια έβλαψε την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών του κλάδου. Το αποτέλεσμα ήταν με την πάροδο του χρόνου η ποιότητα να υποχωρήσει δίνοντας έδαφος στη μαζικότητα, η οποία προκάλεσε συμπεριφορές και αντιδράσεις που επιδείνωσαν τα παραγόμενα οικονομικά αποτελέσματα. Πρώτη κρυμμένη αλήθεια: περισσότεροι τουρίστες, περισσότερα έσοδα δεν σημαίνει κατ΄ανάγκην και περισσότερα κέρδη. Τις περισσότερες φορές μάλιστα τα μαζικά έσοδα οδηγούν σε μειωμένα κέρδη, άρα και μειωμένη απόδοση του επενδεδυμένου κεφαλαίου.


Από την άλλη πλευρά, η σημερινή αποθέωση του τουριστικού τομέα λόγω της γενικής καθίζησης άλλων κλάδων δεν αντιμετωπίζει την αδήρητη πραγματικότητα ότι ο τουρισμός δεν είναι βιομηχανία, είναι υπηρεσίες. Δεύτερη κρυμμένη αλήθεια: ο τουρισμός δεν είναι αυθύπαρκτος κλάδος, αλλά στενά επηρρεαζόμενος από άλλες δραστηριότητες. Για παράδειγμα, όσοι ξένοι τουρίστες και να έρθουν, η ναυσιπλοΐα δεν μπορεί να σταθεί χωρίς Έληνες επιβάτες. Άρα αν οι Έλληνες δεν ταξιδεύουν ο ξένος τουρίστας κάποια στιγμή δεν έχει ποιοτικές θαλάσσιες μετακινήσεις. Το ίδιο ισχύει για τα τρόφιμα, την ιατρική περίθαλψη αλλά και το σύνολο σχεδόν της οικονομικής δραστηριότητας.


Περιοχές βέβαια όπως η Μύκονος ή η Σαντορίνη μόνο ως ειδικές περιπτώσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν όπου κι εκεί όμως επιβεβαιώνονται γενικά χαρακτηριστικά. Τρίτη κρυμμένη αλήθεια: η άναρχη τουριστική ανάπτυξη μπορεί να οδηγήσει σε υπανάπτυξη. Η χαμηλής ποιότητας διαμονή, το μη ποιοτικό φαγητό, η κακή διασκέδαση των μόνιμων κατοίκων ή των εργαζομένων τουριστικών περιοχών είναι χαρακτηριστικά πολλών επίγειων παραδείσων, που μετατράπηκαν σε τουριστικά "εργοστάσια". Η μετά μανίας επιδίωξη του συνεχώς μειούμενου κέρδους αλλοίωσε την ομορφιά και το χαρακτήρα πολλών ελληνικών περιοχών και μετάλλαξε του μόνιμους κατοίκους, είτε γίναν πλούσιοι είτε οχι. Η εισροή τουριστικού χρήματος όμως όχι μόνο δεν βελτίωσε το γενικό βιοτικό επίπεδο αλλά ενίοτε το χαμήλωσε.


Αυτό το φαινόμενο σταδιακά χαμήλωσε την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών με αποτέλεσμα να μειωθεί η κατακεφαλήν κατανάλωση των τουριστών που μείωσε κατά συνέπεια το κέρδος. Πρώτη ανίδραση υπήρξε η μείωση των μισθών και οι περικοπές. Τέταρτη κρυμμένη αλήθεια: φθηνός εργαζόμενος είναι αυτός που στοιχίζει λιγότερο, όχι αυτός που αμοίβεται λιγότερο. Δηλαδή μπορεί ένας εργαζόμενος να παίρνει διπλάσιο μισθό από έναν άλλο, αλλά να στοιχίζει λιγότερο. Αυτό έχει ήδη αποδειχτεί από 25ετίας σε πανευρωπαΙκή πρωτότυπη για την εποχή της μελέτη του ΙΟΒΕ όπου διαπιστώνονταν ότι ο Γάλλος εργαζόμενος (ο υψηλότερα αμοιβόμενος) ήταν κι ο πιο φθηνός. Γιατί σε κάθε ευρώ αμοιβής του αντιστοιχούσαν τα περισσότερα ευρώ εσόδων, με αποτέλεσμα χαμηλότερο ποσοστό κοστολογικής επιβάρυνσης. Άρα απέδιδε καλύτερο κέρδος (αφού στη Γαλλία για 10 ευρώ έσοδα απαιτούνταν 2 ευρώ μεροκάμματα, ενώ στην Ελλάδα για 10 ευρώ έσοδα απαιτούνταν 3,5 ευρώ μεροκάμματα κι ας έπαιρνε ο Γάλλος διπλάσιο μισθό από τον Έλληνα). Πάντως ο Έλληνας εργαζόμενος δεν υστερεί πλέον από τον αντίστοιχο Γάλλο, αλλά ποιός εργαζόμενος όμως; Ο κατάλληλα εκπαιδευμένος και με την αντίστοιχη εμπειρία. Τα αίτια πάντως βρίσκονται στις υποδομές και στη διαφορά επιχειρηματικού σχεδιασμού και διοίκησης.


Οι επιχειρηματίες βέβαια θα αντιτάξουν ότι δρούν στο πλέον εχθρικό επιχειρηματικά περιβάλλον της Ευρώπης και έχουν δίκιο. Όμως σε αυτούς πέφτει το βάρος της επιτυχίας ή όχι. Γιαυτό άλλωστε κι η επιχειρηματικότητα αμοίβεται. Πέμπτη κρυμμένη αλήθεια: ο τουρισμός αποδίδει υψηλά επιχειρηματικά κέρδη. Οι αποδόσεις των επιχειρηματικών κεφαλαίων σε τουριστικές επενδύσεις μπορούν να αγγίξουν πάρα πολύ υψηλά επίπεδα. Αυτό όμως είναι αποκλειστική ευθύνη του επιχειρηματία. Η καταλληλότητά του είναι αυτή που οδηγεί στην επιτυχία. Αυτό δεν υποκαθίσταται από την ποιότητα των εργαζομένων κι όσοι το προσπάθησαν απέτυχαν. Ακατάλληλοι επιχειρηματίες για τουριστικές δραστηριότητες είναι καταδικασμένοι σε λάθη που επηρρεάζουν όχι μόνο αυτούς αλλά και το σύνολο του κλάδου.


Η χώρα μας πλέον έχει μακρά εμπειρία στον τουριστικό τομέα. Διαθέτει τεράστιο ανθρώπινο κεφάλαιο τόσο στον επιχειρηματικό κόσμο όσο και στο στελεχιακό δυναμικό. Όμως δεν έχει εκμεταλλευτεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματά της όσο θα όφειλε. Αν το κάνει τα οφέλη για όλους μας θα είναι σωτήρια. Αυτός είναι και ο σκοπό που λέχθηκαν οι παραπάνω κρυμμένες αλήθειες.


Δ.Γ. Κουτσονίκας

οικονομολόγος

μια πρωτοβουλία του διαρκούς συνεδρίου τουρισμός: κρυμμένες αλήθειες